Pergola maken

Tips om zelf een pergola te maken

Een pergola is een open houten constructie die vaak wordt gebruikt om klimplanten tegenaan te laten groeien. Een pergola kan vrijstaand in de tuin worden geplaatst, maar ook tegen de gevel van een woning of schuur worden gebouwd. In dat geval krijgt de constructie meer het karakter van een sfeervolle overkapping: een beschutte plek in de tuin waar schaduw en groen samenkomen.

In onderstaand filmpje vertelt Pim waar u op moet letten en deelt hij praktische tips voor het zelf maken van een stevige pergola.

En verder leest u in dit blog alles over het maken van een duurzame pergola, van materiaalkeuze tot de juiste verankering van de palen. Ook laten we inspirerende pergolaprojecten van klanten zien aan de hand van ingezonden foto’s.

Welk hout voor uw pergola?

Gaat u een pergola bouwen en wilt u er jarenlang met plezier van kunnen genieten? Dan is de houtkeuze een van de belangrijkste beslissingen die u maakt. Het hout bepaalt namelijk niet alleen hoe uw pergola eruitziet, maar ook hoe lang hij meegaat en hoeveel onderhoud u eraan heeft. Bij Adéquat werken we daarom het liefst met twee houtsoorten waar we zelf al jaren vol vertrouwen mee werken: kastanjehout en robinia.

Kastanjehout staat bekend om zijn kracht en lange levensduur. Van nature is het bestand tegen vocht en insecten (duurzaamheidsklasse 2), waardoor behandeling niet nodig is. Naarmate het hout ouder wordt, krijgt het een mooie, verweerde grijstint, terwijl de warme en natuurlijke uitstraling behouden blijft. Benieuwd waarom dit hout zo bijzonder duurzaam is? In onze blog “Is kastanjehout hardhout” leest u er meer over.

Robinia, in de volksmond ook wel ‘valse acacia’ genoemd, behoort tot de sterkste houtsoorten die van nature in Europa voorkomen en valt in duurzaamheidsklasse 1. Dankzij de hoge weerbestendigheid en het lage onderhoud is dit hout een populaire keuze voor buitenconstructies. Bovendien vallen de geschilde en geschuurde palen op door hun unieke, grillige vorm in combinatie met een strakke, gladde afwerking.

Wat wij zelf zo waarderen aan beide houtsoorten, is dat ze niet behandeld hoeven te worden dankzij het van nature aanwezige looizuur. Ze groeien bovendien lokaal in Europa, wat ze een stuk milieuvriendelijker maakt dan tropisch hardhout.

Kortom: met kastanjehout of robinia kiest u voor een pergola die duurzaam, stevig én mooi is en die, net als uw tuin, met de jaren alleen maar karakter krijgt.

Meer weten over onze bijzondere houtsoorten? Duik dan in onze blogs ‘Duurzaamheidsklasse verschillende houtsoorten‘ en ‘Robinia hout: een duurzame keuze‘ voor alle details over de kwaliteiten van ons hout.

Zelf een pergola maken met kastanjepalen of balken

Met het juiste gereedschap en de juiste materialen zet u in een weekend een pergola neer, volledig op maat. Zo bepaalt u zelf de afmetingen, de vorm en de uiteindelijke uitstraling van uw buitenruimte, en creëert u iets wat helemaal aansluit bij uw tuin en uw smaak.

Of u nu kiest voor kastanje of robinia, ronde palen of balken: u vindt bij ons alle houten materialen die u nodig heeft om uw pergola zelf te bouwen.

Hieronder vindt u een overzicht van de materialen waarmee u direct aan de slag kunt.

Materialen voor het bouwen van een houten pergola:

• kastanjehouten palen
• robiniapalen
• kastanjehouten balken
• kastanjehouten balken rustiek bezaagd
• kastanjehouten rasterlatten
• RVS-schroeven

Zelf een pergola maken: de palen plaatsen

De basis van elke goede pergola

De palen zijn het fundament van uw pergola, letterlijk. Boor het gat voor, plaats de paal met de rechte kant naar de uitgezette lijn en sla de laatste 10 tot 15 centimeter met een houthamer de grond in. Zorg dat minimaal een derde van de paal ondergronds komt; dat is de vuistregel voor een stevig resultaat. Wilt u splijten voorkomen, gebruik dan een palenrammer of een grote houten hamer. Plaats indien mogelijk een leeg conservenblik over de paal of leg er een plankje op, zodat u de kracht van de klap verdeeld. Vul daarna het gat rond de paal met aarde en stamp deze goed aan met een lange lat of bezemsteel. Beton is dus meestal niet nodig.

In onderstaand filmpje laat Pim zien hoe u houten palen in de grond plaatst.

Zelf een pergola maken: de verschillende verbindingen

Er zijn veel verschillende manieren om palen en balken te verbinden. Hieronder een foto-overzicht van projecten die gerealiseerd zijn door klanten.

Wanneer zijn schoren nodig bij een pergola?

U zag ze op bovenstaande foto’s al voorbij komen; schoren zijn schuine verstevigingsbalken die tussen een paal en een ligger worden geplaatst om de constructie extra stabiliteit te geven.

Een veelgestelde vraag van klanten is of een pergola schoren nodig heeft voor extra stevigheid. Daar is geen eenduidig antwoord op. Of schoren wenselijk of noodzakelijk zijn, hangt af van de afmetingen, de dikte van de palen, de ondergrond en de belasting die de pergola moet kunnen opvangen.

In het algemeen zorgen schoren voor extra stabiliteit. Ze verminderen de kans dat een constructie kan bewegen,  bijvoorbeeld door windbelasting. Vooral bij hogere pergola’s, grotere overspanningen of wanneer de constructie minder stijf is uitgevoerd, kunnen schoren een waardevolle toevoeging zijn.

Daar staat tegenover dat een pergola ook zonder schoren voldoende stevig kan zijn. Wanneer de verbindingen degelijk zijn uitgevoerd, de palen diep genoeg in de grond worden geplaatst of goed zijn verankerd en de afmetingen van het hout passen bij de overspanning, is een stabiele constructie vaak ook zonder schoren mogelijk.

Er is dus geen standaardoplossing die voor iedere situatie geldt. Iedere pergola is anders en vraagt om een afweging van de constructie, de omgeving en het gewenste uiterlijk. Schoren zijn in veel gevallen een praktische manier om extra stevigheid te creëren, maar zijn niet automatisch bij elke pergola noodzakelijk.

Tips voor het maken van een stevige pergola

Een stevige pergola begint bij een goede basis. De juiste houtmaat, sterke verbindingen en een goede verankering van de palen bepalen samen de stabiliteit en levensduur van de constructie. Er is niet één vaste manier om een pergola te bouwen; iedere situatie vraagt om een passende oplossing. Met de juiste keuzes in materiaal en constructie zorgt u voor een pergola die niet alleen mooi oogt, maar ook jarenlang stevig blijft staan.

1. Kies de juiste paaldikte

De dikte van de palen heeft veel invloed op de stevigheid van de pergola. Hoe dikker de paal, hoe stugger en stabieler de constructie over het algemeen wordt. Bij grotere pergola’s, hogere constructies of langere overspanningen is het daarom vaak verstandig om voor zwaardere houtmaten te kiezen. Wij adviseren meestal een paaldikte van 10/12 cm te kiezen, maar we zien dat klanten ook vaak palen van 13/16 cm diameter tot en met 22/24 cm kiezen (alleen in robinia beschikbaar).

2. Zorg voor een goede verankering van de palen

De manier waarop de palen worden geplaatst, heeft veel invloed op de stabiliteit van de pergola. Bij het rechtstreeks plaatsen van houten palen in de grond wordt vaak als richtlijn aangehouden dat een paal minimaal ongeveer voor een derde van zijn totale lengte in de grond moet staan voor stabiliteit. Of dit mogelijk is hangt uiteraard ook af van de ondergrond en de mogelijkheden ter plaatse. Met een zware, stenige ondergrond kan het wellicht moeilijk zijn om een paal in de grond te plaatsen.

Betonpoeren zijn stevige betonnen funderingselementen die onder een vlonder of op een terras kunnen worden geplaatst en het gewicht en de krachten van de pergolapalen naar de ondergrond overbrengen. In de betonpoer zit meestal een metalen paalhouder of draadeind waarmee de houten paal stevig wordt vastgezet. Zo staat de paal niet rechtstreeks in de grond en wordt voorkomen dat het hout langdurig contact heeft met vocht, waardoor de levensduur aanzienlijk wordt verlengd. De betonpoer zorgt bovendien voor een stabiele basis die beter bestand is tegen zijwaartse krachten en windbelasting.

3. Maak sterke verbindingen tussen palen en liggers

Een pergola is net zo sterk als de verbindingen waarmee de onderdelen samenkomen. Door gebruik te maken van passende verbindingen, voldoende bevestigingsmateriaal en eventueel inkepingen ontstaat een constructie die minder kan bewegen en beter bestand is tegen belasting.

4. Houd rekening met zijwaartse beweging

Een pergola krijgt niet alleen te maken met gewicht van bovenaf, maar ook met krachten van opzij. Denk bijvoorbeeld aan wind, maar ook aan extra belasting door zware klimplanten die aan de constructie hangen. Ook een pergola met een schommel krijgt regelmatig te maken met bewegende krachten, waardoor de verbindingen en verankering extra worden belast.

Om deze zijwaartse beweging te beperken, kunnen schoren een goede oplossing zijn, al begint het altijd met een stevige basis aan de grond en dikke stevige palen. Of schoren nodig zijn, hangt af van de afmetingen van de pergola, de gekozen verbindingen, de plaatsing en het gebruik van de constructie.

5. Houd rekening met de overspanning

Hoe groter de afstand tussen de palen, hoe meer krachten er op de liggers en verbindingen komen te staan. Bij langere overspanningen zijn zwaardere balken of extra ondersteuning soms nodig om doorbuigen en beweging te beperken.

6. Denk na over de plaatsing en omgeving

Een pergola op een open plek vangt bijvoorbeeld meer wind dan een pergola die beschut staat. Ook de ondergrond en de manier waarop de palen worden geplaatst hebben invloed op de stabiliteit en levensduur van de constructie.

7. Twijfelt u over de juiste constructie?

Iedere pergola is anders. De juiste afmetingen van het hout, de verbindingen, de verankering en eventuele extra verstevigingen hangen af van de situatie. Bij twijfel over de stevigheid of draagkracht van uw pergola is het verstandig om advies in te winnen bij een constructeur of bouwkundig specialist. Deze kan beoordelen of de gekozen constructie geschikt is voor de gewenste toepassing en rekening houden met factoren zoals windbelasting, overspanning, zware klimplanten of een schommel.

Een goede, stevige pergola is dus altijd een combinatie van materiaalkeuze, maatvoering en een passende constructiemethode. Er bestaat geen standaardoplossing die voor iedere situatie geldt.

Pergola met schapenhek op rol

Wilt u uw pergola nog verder afwerken? Dan is schapenhek op rol een prachtige en veelzijdige aanvulling. Of u er nu schaduw mee wilt creëren, een natuurlijk klimrek voor planten wilt maken, of juist wat meer privacy wilt in uw tuin: met een stuk schapenhek maakt u uw pergola echt af.

Het hek is eenvoudig op maat te knippen en te bevestigen, waardoor u het precies kunt aanpassen aan de afmetingen van uw pergola. Zo combineert u functionaliteit met een natuurlijke, warme uitstraling die perfect aansluit bij het hout van uw pergola.

Zelf een pergola maken: verslag van een klant

Een pergola maken is niet moeilijk, maar het is wel van belang dat u goed voorbereid te werk gaat. Van Bastiaan, een klant, ontvingen we een uitgebreid fotoverslag dat wij hieronder met u delen. Het moet gezegd worden: Bastiaan is bijzonder handig (dat zeggen onze experts, dus kunt u nagaan…), hij vindt het leuk om met hout te werken én hij vindt het een uitdaging om de ‘knooppunten’ ofwel de verbindingen zo slank mogelijk te maken. Heel graag maken wij gebruik van dit verslag om u de verschillende stappen en opties te laten zien.

Wat heb ik nodig voor een pergola in de tuin?

In dit geval gebruikte Bastiaan: Kastanje paal 500 cm lang, diam. 10/12 cm, ongepunt (3 stuks), Kastanje paal 400 cm lang, diam. 10/12 cm, ongepunt (5 stuks), Kastanje paal 250 cm lang, diam. 10/12 cm, gepunt (8 stuks) en Kastanje paal 300 cm lang, diam. 10/12 cm, gepunt (6 stuks).

Verder heeft u het volgende gereedschap nodig: een beitel, een zaag, teerverf, een kwast, een boormachine, draadeinden, betonmix (of kant-en-klare poeren), een waterpas, touw, een schop om gaten te maken voor de palen, minimaal één rechterhand en tijd.

Hoe maak ik een pergola?

Bastiaan is heel zorgvuldig te werk gegaan. Eerst heeft hij de vorm van de pergola bepaald door de houten palen uit te zetten. Zo kunt u kijken wat de beste plaats, de mooiste verdeling en welke paal het beste op welke plaats past. Kastanje palen hebben hun natuurlijke vorm nog en zijn niet perfect rond. Het kan dus zijn dat de ene paal beter past of staat op een bepaalde plaats, dan de andere. De palen worden in deze fase op hun plaats gehouden door stoelen. Als u tevreden bent, markeert u de plek op de grond en nummert u de palen. Deze klant heeft gekozen voor het gebruik van poeren (een soort fundering van beton met een metalen pin). Het voordeel van het plaatsen op poeren is dat de houten paal niet in de grond staat en dus niet voortdurend in contact is met (vochtige) aarde. Een houten paal rot het snelst op de plek waar ie voortdurend vochtig blijft. Met een poer kan een paal een klein stukje boven de grond worden geplaatst. Stel dat Bastiaan de paal (in dit geval een paal met een diameter van 10-12 cm) rechtstreeks in de grond had gezet, dan kun je ervan uitgaan dat deze paal (afhankelijk van de omstandigheden) 10-15 jaar zonder problemen dienst had gedaan. Door het gebruik van poeren blijft de paal langer goed. Je hebt ook minder lange palen nodig; bij plaatsing in de grond gaat een gedeelte van de paal de grond in. Een nadeel van het gebruik van poeren is dat het veel tijd kost.

Als u zeker bent van de plaats waar de palen moeten komen, gaat u de poeren plaatsen. U kunt kant-en-klare poeren kopen, maar in dit geval heeft Bastiaan de poeren zelf gemaakt. Nadat hij een steen uit de bestrating heeft gehaald en het gat wat heeft uitgediept, heeft hij een draadeind – dit is een massieve, ronde metalen staaf met schroefdraad over de hele lengte. Een draadeind is ook wel bekend onder de naam draadstang of draadstaaf – geplaatst in het gat en dat vervolgens opgevuld met betonmix. Zo maakt u zelf een poer.

Als de poeren zijn geplaatst, is het tijd om gaten te boren in de staanders zodat ze op de poeren geplaatst kunnen worden. Gebruik hiervoor een boor die past bij de maat van de draadeinden.

Pergola aan bestaande schutting bevestigen

Als de pergola bevestigd gaat worden aan een bestaande schutting of aan het huis, dan kun je als volgt te werk gaan: leg de ligger op de gewenste plek en tegen de plek af waar de ligger op de staander komt. Met touw kunt u de paal op z’n plaats houden. Vervolgens heeft Bastiaan met een boor en een beitel het gat uitgebikt, zodat de ligger precies op de staander past. Een nauwkeurig en arbeidsintensief karweitje waarbij je best even kunt gaan zitten met de paal op de schragen. 😉

Paal (ligger) verlengen voor pergola

Als de lengte die je moet overbruggen groter is dan de lengte van een paal, moeten er twee palen gekoppeld worden. Er zijn diverse methoden om dat te doen, maar in dit geval heeft Bastiaan twee palen ingekeept en aan elkaar gekoppeld.

Begin met het inzagen van de eerste paal en leg deze op z’n plaats. Bepaal vervolgens hoe en hoever de tweede paal ingezaagd moet worden. U kunt hierbij gebruik maken van een liniaal, maar het zal ook een kwestie van proberen en bijschaven zijn.

Nu is de tweede ligger aan de beurt. Teken hierop de gaten af die u moet maken om ze te verbinden met de staander en houd hierbij rekening met de inkeping die u moet maken om deze paal te verbinden met de andere paal. Wederom een precies werkje waarbij het belangrijk is regelmatig even te checken hoe ver u bent.

Als u de beide palen ingekeept heeft en u er zeker van bent dat beide palen naadloos op elkaar aansluiten, kunt u de ‘open gedeelten’ van de palen behandelen. Het hout afdichten, wordt dit ook wel genoemd. Bastiaan heeft gekozen om hiervoor teerverf te gebruiken. Iedereen is hier natuurlijk vrij in, maar naar onze mening is dit niet nodig. Het kastanjehout is door de natuurlijke aanwezigheid van looizuur beschermd tegen vocht en weersinvloeden.

Hierna is de paal klaar om gekoppeld te worden. Schuif de palen in elkaar en als het goed is, ziet u amper iets van de verbinding die u gemaakt heeft. Als u wil, zou u de palen extra kunnen vastschroeven, maar dit is echt niet nodig. Door de gehele constructie van de pergola liggen de palen (straks) muurvast.

Nu is het tijd om de staanders klaar te maken voor de liggers. U kunt de liggers en de staanders op verschillende manieren met elkaar verbinden, maar Bastiaan heeft ervoor gekozen om een inkeping te maken aan de bovenkant van de paal. Hij heeft eerst met de boor gaten gemaakt op de ronde lijn en vervolgens het hout met een beitel en een hamer uitgebikt. Wederom een zeer arbeidsintensieve manier, maar die wel zorgt voor een strak eindresultaat.

Hoe maak ik een hoek in mijn pergola?

Nu het geraamte van de pergola staat, is het tijd om de overige liggers te plaatsen. Bastiaan heeft de liggers op de plaats waar ze op een andere ligger worden gelegd aan de onderkant rond ingekeept. Op deze manier maak je de constructie zo compact mogelijk.

Alle ‘blootliggende’ delen worden eerst weer zorgvuldig behandeld met teerverf

Pergola in elkaar zetten

Als alle onderdelen ingekeept zijn, passend gemaakt zijn en behandeld zijn, is het tijd om de pergola in elkaar te zetten.

Als de constructie staat, wordt de pergola afgewerkt met rieten matten. Et voilà, wat een fantastisch resultaat! Onze complimenten! Echt een aanwinst voor de tuin!

Er zijn veel manieren om pergola’s te maken en elke situatie is anders. Bastiaan heeft er duidelijk plezier in gehad een mooie en ‘slanke’ constructie te maken. Het kan natuurlijk veel makkelijker. Gaat u ook een pergola maken? U doet ons een groot plezier met een (foto) verslag!

rachel@adequat.eu

Wanneer zijn betonpoeren nodig bij een pergola?

Betonpoeren zijn vaak een goede keuze wanneer u de levensduur van een pergola wilt verlengen. Doordat de houten paal niet rechtstreeks in de grond staat, komt deze minder in aanraking met vocht. Dit verkleint de kans op houtrot en zorgt ervoor dat de paalconstructie langer goed blijft.

Daarnaast zorgen betonpoeren voor een gecontroleerde en stabiele verbinding met de ondergrond. Vooral bij grotere pergola’s, hogere constructies of situaties waarin de pergola extra wordt belast door bijvoorbeeld wind, zware klimplanten of een schommel, kunnen betonpoeren een goede oplossing zijn.

Een belangrijk voordeel is dat een pergola met betonpoeren vaak nauwkeuriger te plaatsen is. De positie en hoogte van de palen kunnen beter worden afgestemd en de constructie kan eenvoudiger worden uitgelijnd. Ook blijft het hout vrij van direct grondcontact, wat de duurzaamheid ten goede komt.

Het is goed om te weten dat betonpoeren niet automatisch betekenen dat een pergola sterker is dan een constructie met ingegraven palen. Een goed uitgevoerde ingegraven paalconstructie kan in sommige situaties ook zeer stabiel zijn.

Of betonpoeren de beste keuze zijn, hangt daarom altijd af van de situatie, de gewenste levensduur en het gebruik van de pergola. Bij grotere, zwaarder belaste of duurzame constructies zijn betonpoeren vaak een verstandige investering.

Nog vragen over het maken van een pergola?

Neem gerust contact met ons op: onze houtexperts staan u graag te woord en denken graag met u mee over uw pergola-project